GERÇEK USULDE
VERGİLENDİRİLEN ÜCRETLİLERDE, ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNİN
UYGULAMASI VE ESASLARI
1-GİRİŞ
2978 sayılı Vergi İadesi Hakkında Kanun
ile tam mükellefiyete tabi olup, ücret geliri elde eden ücretliler,
bu Kanunda yer alan bazı harcamalar karşılığında ve yine bu Kanunla
belli edilen oranda "Vergi iadesi adı altında" bir ödeme yapılmakta
idi. Ancak, 3946 sayılı Kanunla, 2978 sayılı Vergi İadesi Hakkında
Kanun'un 1.maddesinin son fıkrası değiştirilerek bu madde ile
Bakanlar Kuruluna; vergi iadesinde yararlanacak olanlar ile vergi
iadesi kapsamına alınacak mal ve hizmet alımlarını tespit yetkisi
verilmiştir.
Bakanlar Kuruluna verilen bu yetkiye
istinaden; 01.04.1994 tarih ve 94/5372 sayılı Kararı ile; tam
mükellefiyete tabi olup, ücret geliri elde edenler, ticari, zirai
(küçük çiftçi muaflığından yararlananlar dahil) veya mesleki
kazançları nedeniyle gelir vergisine tabi olan mükellefler ve bir
işyeri açmaksızın gezici oyarak bileti satanlar vergi iadesi
kapsamından çıkartılmıştır.
Ancak, 2978 sayılı Kanuna göre vergi
iadesi uygulaması kapsamında iken, 1994 Mayıs ayından itibaren bu
kanun kapsamından çıkartılan ücretlilerle ilgili olarak, 3946 sayılı
Kanunla, "özel gider indirimi" uygulaması getirilmiş daha sonra 4842
sayılı Kanunun 15. maddesiyle 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun
Mükerrer 121. maddesiyle 01/01/2004 tarihinden geçerli olmak üzere
yeniden düzenlenmiştir.
II- ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNE
İLİŞKİN MEVZUAT
Ücretlilerde Vergi
İndirimi:
Mükerrer Madde Madde-121-
Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde,
mükellefin kendisi, eşi ve çocukları ile ilgili eğitim, sağlık,
gıda, giyim ve ikamet edilen konuta ait kira harcamalarının yıllık
toplam tutarının;
(2004/8295 sayılı Kararın 10.
maddesiyle değişen tarife) (01/01/2005 tarihinden geçerli olmak
üzere)
-3.300-Yeni
Türk Lirasına kadar % 8'i,
-6.600-Yeni
Türk Lirasının 3.300-Yeni Türk Lirası için % 8'i, aşan kısmı
için % 6'sı,
-6.600-Yeni
Türk Lirasından fazlasının, 6.600-Yeni Türk Lirası için %
7'si, aşan kısmı için % 4'ü,
Ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği gelir
vergisinden mahsup edilir veya işverenler aracılığı ile kendisine
nakden iade edilir.
Şu kadar ki; harcamaların
Türkiye'de yapılması, gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti olan
gerçek ve tüzel kişilerden alınacak belgelerle tevsik edilmesi ve bu
belgelerin işverene verilmesi şarttır. Mahsup hakkı kazanılan
tutarın hesaplanmasında dikkate alınan harcama tutarı, vergi
matrahının toplamını geçemez.
Ücretlilerin harcama
belgelerinin işverene ibrazı, beyanı ve verginin mahsup veya
iadesine ilişkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakden veya mahsuben
yaptırmaya (Anayasa Mahkemesinin,
15/07/2004 tarihli ve
E.No:2003/33, K.No:2004/101 sayılı kararı ile"..... ibare iptal
edilmiş olup, iptal kararının Resmi Gazete'de yayımlanacağı tarihe
kadar 15/07/2004 tarihli ve E.No:2003/33, K.No:2004/8 kararla
yürürlüğü durdurulmuştu.) Anayasa Mahkemesinin, 15/07/2004 tarihi ve
E.No:2003/33, K.No:2004/101 sayılı kararının 02/03/2005 tarih ve
25743 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla ibare iptal
edilmiştir.) ve uygulamanın usul ve
esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
III- ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİNDEN
YARARLANAN ÜCRETLİLER
Ücretlilerde vergi indiriminden, gerçek usulde gelir
vergisine tabi ücretliler faydalanacaklardır. Gelir Vergisi
Kanunu'nun 61. maddesinde açıklanan ve ücret geliri elde edenler,
vergi uygulaması açısından ücretli kabul edilmekte olup, bunlar
aşağıda belirtilmiştir.
A-Gelir Vergisi Kanunu'nun 23.
maddesinin 11 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emeklilik,
maluliyet, dul ve yetim aylığı alanlar.
506 sayılı Kanunun geçici
20. maddesine göre faaliyette bulunan özel emekli sandıklarından
emekli, maluliyet, dul ve yetim aylığı alanların, bu aylıklarının
istisna tutarını aşan kısmı ücret sayılmakta ve ücretlerin
vergilendirilmesine ilişkin esaslara göre vergiye tabi
tutulmaktadır. Dolayısıyla, bunlarda gelir Vergisi Kanunu'nun
uygulanması açısından ücretli sayılmaktadır.
Ancak, 2978 sayılı Kanunun
1. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak çıkartılan, 05.04.1994 gün
ve 21896 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 94/5372 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan 94/5372 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bu
kişiler 2978 sayılı Kanun uyarınca vergi iadesinden yararlananlar
kapsamında bırakılan ve 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesine göre
faaliyette bulunan özel emekli sandıklarından emekli, maluliyet, dul
ve yetim aylığı alanlar, bu kanuna göre vergi iadesinden
yararlanmaları nedeniyle özel gider indiriminden
yararlanamayacaklardır.
B-Evvelce yapılmış veya
gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında ücret alanlar,
C-Türkiye Büyük Millet
Meclisi, il genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile özel
kanunlarına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici
bütün komisyonların üyeleri.
D-Yönetim ve denetim
kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurları (Bu sıfatları
dolayısıyla ücret alanlar),
E-Bilirkişiler, resmi
arabulucular, eksperler, spor hakemleri ve her türlü yarışma jürisi
üyeleri.
F-Transfer ücreti veya sair
adlarla ücret alan sporcular.
2978 sayılı Yasaya göre
vergi iadesi hakkında yararlananlar ayrıca özel gider indiriminden
faydalanamazlar.
IV- ÜCRETLİLERDE VERGİ
İNDİRİMİNE KONU OLAN HARCAMALAR
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa eklenen Mükerrer
121. maddesinde ücretlilerde vergi indirimine konu olan harcama
kalemleri; "mükellefin kendisi, eşi ve çocukları ile eğitim, sağlık,
gıda, giyim ve kira harcamaları olmak üzere 5 grup halinde
belirlenmiştir."
Buna göre, ücretlinin
kendisi, eşi ve çocuğu tarafından yapılan ücretlilerde vergi
indirimine konu olan harcamalara ilişkin gerekli açıklamalar aşağıda
yapılmıştır.
· Eğitim Giderleri
Eğitim ve öğretim kurumları ile
anaokulu, kreş ve dershanelerle eğitim amacıyla yapılan ödemeler,
kurs ücretleri, kitap ve kırtasiye alımları için yapılan harcamalar,
özel gider indirimi kapsamına girmektedir.Ayrıca, ücretlilerin
ehliyet almak için sürücü kurslarına yaptığı ödemeler ile okullara
gidiş-geliş hizmeti veren gerçek usule tabi mükelleflere ödenen
taşıma ücretleri (servis ücretleri) de eğitim giderlerinin bir
unsuru olduğundan, bu harcamalar da özel gider indirimine konu
olacaktır.
Diğer taraftan, gazete, dergi ve mecmua
alımları gibi (eğitim kurumlarınca öğrencilerin eğitimine yönelik
olarak çıkartılanlar hariç) harcamalar nedeniyle alınan belgeler
eğitim gideri olarak ücretlilerde vergi indirimine tabi
olmayacaktır.
ÖRNEK 1: (B) Vakfı,
iktisadi işletmesi olan özel okul işletmeciliği faaliyeti nedeniyle
kurumlar vergisinden muaf olduğuna dair Maliye Bakanlığından
"muafiyet belgesi" almıştır.
(B) vakfın, okul
işletmeciliği faaliyeti, "kurumlar vergisinden muaf olması
nedeniyle" bu vakıftan, eğitim harcamalarına ilişkin olarak alınan
belgeler, ücretlilerde vergi indirimine konu harcama belgesi olarak
kabul edilmeyecektir.
ÖRNEK 2: Milli Eğitim
Bakanlığına bağlı okulların okul aile birliğine veya okul koruma
derneğine yapılan bağışların, okul aile birliği ve okul koruma
derneğinin kurumlar vergisinden muaf olmaları ve bunların Vergi Usul
Kanununa göre özel gider indirimine tabi olan belgeleri verememeleri
nedeniyle, buralara yapılan harcamaların ücretlilerde vergi
indirimine konu edilmemesi gerekir.
A- Sağlık Giderleri
Ücretlinin yaptığı ilaç masrafı, sağlık
malzemesi ve hastane giderleri, muayene, tahlil, ameliyat, fizik
tedavi ve diş protez ücretleri, gözlük ve lens alımları gibi sağlık
harcamaları ücretlilerde vergi indirimine konu olacaktır.
Ücretlinin vergi indirimine konu olan
sağlık harcamalarının bir kısmının işverenlerce karşılanması
halinde, ücretlinin sadece kendisinin yaptığı harcama tutarları
ücretlilerde vergi indirimine tabi olacaktır.
Sağlık Bakanlığına ve Üniversitelere
bağlı hastaneler veya bunların döner sermayelerine yapılan sağlık
harcamaları; söz konusu hastanelerin Kurumlar Vergisinden muaf
olması ve Vergi Usul Kanununda yer alan belgelerden verememesi
nedeniyle, ücretlilerde vergi indirimine konu edilmeyecektir.
Sağlık kurumları ile işverenler arasında
yapılan anlaşmalar gereğince, bazı kurumlarda çalışan personelin
sağlık muayenesi, özel hastanelerde veya özel muayenehanelerde
yaptırılmaktadır. Bu yerler tarafından ücretlilere verilen fatura
veya serbest meslek makbuzlarında belirtilen harcama giderleri
işverenlerce ücretlilere ödenmektedir.
Bu durumda, ücretliler adına özel
hastanelere veya özel muayenehanelere yapılan sağlık giderleri
tamamen kurumca karşılandığından, bu harcamalar, ücretlilerde vergi
indirimine konu edilmeyecektir.
Ancak, bu şekilde yapılan sağlık
giderlerinin kısmen işverence kısmen de ücretli tarafından
karşılanması halinde, ücretli tarafından karşılanan sağlık giderleri
ücretlilerde vergi indirimine konu edilecektir.
Özel hastaneler veya özel muayenehaneler
tarafından verilen belge asılları, ücretlilerin kendilerine ödeme
yapılabilmesi için işverene ibraz edileceğinden, ücretli tarafından
karşılanan sağlık giderlerine ilişkin belgelerin ayrı, iş verenlerce
karşılanan sağlık giderlerine ilişkin belgelerin ise ayrı verilmesi
gerekmektedir.
ÖRNEK 1:Sosyal Sigortalar
Kurumuna bağlı SSK Hastanesinde muayene olan bir ücretlinin
ilaçları, bu kurumun eczanesince verilmektedir. Ancak bu ilaçların
%80'i Sosyal Sigortalar Kurumunca %20'si ise ücretli tarafından
karşılanmaktadır.
Bu durumda, söz konusu kamu kurumuna
ilaç bedelleri karşılığında yapılan ödemeler nedeniyle alınan
belgeler; bu kurumun kurumlar vergisinden muaf olması ve verilen
belgelerinde, Vergi Usul kanunu hükümlerine göre verilen belgeler
kapsamında olmaması nedeniyle, ücretlilerde vergi indirimine konu
edilmeyecektir.
C-Gıda Giderleri:
Gıda giderlerinden, her türlü yiyecek ve
içecek için yapılan harcamaların anlaşılması gerekir. Ancak,
içecek giderlerinden sigara, alkollü içkiler ve biralar ücretlilerde
vergi indirimi kapsamı dışında tutulmuştur.
Ayrıca, lokanta, pastane ve otel gibi
yerlerde yiyecek ve içecek (alkollü içkiler hariç) için yapılan
ödemeler de ücretlilerde vergi indirimine dahil edilecektir.
Öte yandan, otellerde, konaklama
giderleri ile birlikte yiyecek ve içecek giderlerine ilişkin olarak
verilen belgeler de; yiyecek ve içecek giderleri ile konaklama
giderlerinin ayrı ayrı gösterilmesi şartıyla, yiyecek ve içecek
giderleri özel gider indirimi kapsamına alınacak, konaklama
giderleri ise bu kapsam dışında tutulacaktır. Ancak, söz konusu
harcamalara ilişkin belgede yiyecek ,içecek ve konaklama
giderlerinin ayrı ayrı değil de toplam olarak gösterilmesi durumunda
ise, bu belge ücretlilerde vergi indirimine dahil edilmeyecektir.
Diğer taraftan, evlerde beslenen
hayvanların tüketimi için alınan yem, mama vb gıda maddeleri ile
temizlik maddelerine ait harcamalar ücretlilerde vergi indirimine
konu edilmeyecektir.
ÖRNEK: Tatil yapmak için ailesi
ile birlikte Marmaris'e giden ücretli (E), konaklama, yeme ve içme
gideri olarak (tam pansiyon) 50 milyon liraya bir otelle
anlaşmıştır. Kaldığı otel resepsiyonundan kendisine, konaklama, yeme
ve içme bedeli karşılığında toplam 50 milyon liralık fatura
verilmiştir.
Bu durumda, fatura bedelinin içinde her
ne kadar ücretlilerde vergi indirimine konu olan harcamalar var ise
de, (yeme ve içme giderleri) (içki ve konaklama hariç) bu harcamalar
ayrı ayrı belirtilmediğinden ve ne kadarının yeme ve içme bedeli
olduğu bilinmediğinden, söz konusu harcamalara ilişkin olarak alınan
fatura ücretlilerde vergi indirimine konu olmayacaktır. Ancak, bu
faturalarda her harcama kalemleri ayrı ayrı yazılması halinde,
ücretlilerde vergi indiriminde dikkate alınacaktır.
· Giyim Giderleri
Giyim giderlerinden: kumaş, hazır
elbise, ayakkabı, şapka, iç çamaşırı, çorap, kemer, eldiven, deri
giyim vb. giyime müteallik malların satın alınması için yapılan
harcamaların anlaşılması gerekir. Ayrıca söz konusu giyim
giderlerine ilişkin dikim, tamir ve onarım gibi harcamaların da
ücretlilerde vergi indirimine konu harcamalar olarak dikkate
alınması gerekir.
ÖRNEK: Bir kamu kurumunda ücretli
olarak çalışan ve ücret geliri 400 YTL. olan (F), kendisi, eşi ve
çocuğunun giyim giderleri olarak toplam 1.000 YTL'ık harcama
yapılmıştır. Ücretlinin her ne kadar aylık ücreti 400 YTL. ise de,
bu harcamaları taksitle yapabilecektir.
Ücretlinin aylık ücretinin 400 YTL.
olması, bu harcamanın yapamayacağı, bir başka ifade ile gerçek
harcama olarak kabul edilemeyeceği düşünülmez. Bu nedenle, söz
konusu harcama gerçek harcama olarak kabul edilerek ücretlilerde
vergi indirimine konu edilmesi mümkün olacaktır. Ancak, bu giyim
giderleri 1.000 YTL değil de, 5.000 YTL. olmuş olsa idi, bu
harcamanın gerçek harcama olarak kabul edilmesi mümkün
olmayabilecektir.
E- Kira Giderleri
İkamet edilen konut için yapılan kira
ödemelerinin tamamının (fiilen ödenen kısmının) ücretlilerde vergi
indirimine konu harcama olarak kabul edilmesi gerekir.
Bu uygulamada, kiranın defaten, aylık
veya birkaç aylık dönemler itibariyle ödenmesinin önemi
bulunmamaktadır. Ancak kira ödemesinin kapsadığı dönem belgede
belirtilecektir.
Öte yandan, ücretlilerde vergi
indirimine konu olacak belgelerin neler olduğu 255 sayılı Gelir
Vergisi Genel Tebliğinde açıklanmıştır.
Bu belgeler, gerçek usulde gelir
vergisine tabi olan mükellefler ile kurumlar vergisi mükelleflerinin
düzenleyecekleri belgelerdir. Ancak, sadece gayrimenkul sermaye
iradı nedeniyle mükellef olanların bu belgeleri düzenleme
mecburiyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle, kira giderlerinin nasıl
belgelendirileceği sorusu akla gelmektedir.
Konuya ilişkin olarak 24/12/2004
tarihinde yayımlanan 255 Seri No.lu Gelir vergisi Genel Tebliğinin
(4/3) bölümünün sondan ikinci paragrafında aynen, "Gerçek kişilerden
yapılan kiralamalarda, kira ödemesine ilişkin kira sözleşmesinin bir
örneği ve banka dekontu; kira ödemesinin nakden yapılması halinde
ise ödemeye ilişkin mal sahibinin vereceği belge ile kira
sözleşmesinin bir örneği tevsik edici belge olarak kabul
edilecektir." denilmiştir.
Tebliğde de açıklandığı üzere, gerçek
kişilerden yapılacak kiralamalarda, kira kontratı ile mal sahibinden
alınacak kiranın ödendiğini ilişkin bir belge (Mal sahibi tarafından
kira bedeli olarak ne kadar ücret alındığını gösterir herhangi bir
belge olması yeterlidir.) veya bankada dekontu ücretlilerde vergi
indirimine konu olabilecektir.
Ayrıca, söz konusu belgelerin yerine
kira kontratında yer alan (kiranın alındığına dair) bölümünün mülk
sahibi tarafından imzalanması ve bu kısmın işverene ibrazı halinde
de ücretlilerde vergi indirimine konu edilmesinde yeterli belge
olarak kabul edilecektir.
Bankamatikler vasıtasıyla ev sahibinin
hesabına yatırılan kira giderleri ise, bankamatik tarafından verilen
fişlerde açıkça kimin adına ne amaçla yatırıldığı belirtilmediğinden
bu belgeler özel gider indirimine konu edilmeyecektir.
ÖRNEK: 15/10/2005 tarihinde
kiralık ev için aylık 150 YTL. karşılığında anlaşan ücretli, bu kira
bedelinin 4 aylık kısmını (15/10/2005-15/02/2005) peşin olarak
vermiştir. Peşin olarak verdiği 4 aylık kısmı için kira kontratına
şerh düşülmüş, 15/02/2005 tarihinden sonra ki kısmı için de ev
sahibinin bankadaki hesabına yatırılmak üzere anlaşılmıştır.
Bu durumda, ücretlinin ev sahibine
ödemiş olduğu 4 aylık kısmının (150 YTL.x4=300 YTL.) iki aylığı 2005
yılını diğer iki aylık kısmın ise 2006 yılının gideri olarak kabul
edilerek, ücretli bu kira giderleri toplamını özel gider indirimine
dahil edecek ve 20 Ocak 2006 tarihine kadar "Ücretlilerde Vergi
İndirimine İlişkin Bildirim" ile işverene bildirecektir.
Ancak, kontratın bir örneği ve bu
örnekte ayrıca 4 aylık kısmının ödendiğine ilişkin olarak kira
kontratının arka kısmında yer alan imza bölümünün de işverenine
ibraz edilmesi şarttır.
Öte yandan, 2006 yılın Şubat ayından
sonra ev sahibinin banka hesabına yatırılan ve karşılığında bankadan
alınan dekontu, bir sonraki yıl ücretlilerde vergi indirimine konu
harcama belgesi olarak kabul edilecektir.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait
Lojman Giderlerinin Özel Gider İndirimi Karşısındaki Durumu:
176 Seri Sayılı Gelir Vergisi Genel
Tebliğinin (C/1) bölümünde "Harcamaların gelir ve kurumlar vergisine
tabi olan mükelleflerden alınan belgelerle tevsik edilmesi
şarttır..." denilmiş,ayrıca, aynı bölümde kamu kurum ve
kuruluşlarına yapılan ödemelerin, ücretlilerde vergi indirimine konu
edilmeyeceği belirtilmiştir.
Bu çerçevede, genel bütçeye dahil
dairelere ait lojman kiraları özel gider indirimine konu
edilmeyecektir. Ancak kurumlar vergisine tabi olan İktisadi Kamu
Müesseseleri ve diğer müesseselere ait lojman giderlerinin, lojman
giderleri karşılığında ücretlilere fatura edilmesi şartıyla,
ücretlilerde indirimine tabi tutulması gerekecektir.
ÖRNEK: Kurumlar vergisine tabi
olmayan kurumlara ait lojmanlarda oturanların ödemiş oldukları
lojman kiraları, özel gider indirimine konu edilmeyecektir. Ancak,
Kurumlar Vergisine tabi olan PTT, THY ve TEK gibi müesseselerin
lojmanlarında oturanların ödemiş oldukları lojman kiraları, bu
kurumların lojman gelirleri karşılığında ilgililere fatura vermesi
şartıyla, ücretlilerde vergi indirimine tabi olacaktır.
V-HARCAMALARIN ÜCRETLİLERDE VERGİ
İNDİRİMİNE KONU OLABİLMESİ İÇİN ARANILAN ŞARTLAR VE HARCAMA
BELGELERİNE İLİŞKİN ESASLAR
A) Harcamaların Ücretlilerde Vergi
İndirimine Konu Olabilmesi İçin Aranılacak Hususlar:
Yukarıda (IV). bölümde belirtilen
harcamaların özel gider indirimine konu olabilmesi için, bu
harcamaların;
-Türkiye'de yapılması,
-Gelir ve kurumlar vergisine tabi olan
mükelleflerden alınan belgelerle tevsik edilmesi, şarttır.
B) Vergi İndirimine Konu Olacak
Harcama Belgeri:
Ücretliler; 255 Seri Nolu Gelir Vergisi
Genel Tebliğinin 4/3. bölümde belirtilen ve ücretlilerde vergi
indirimine konu harcamalarını, gelir ve kurumlar vergisi
mükelleflerinden alacakları;
4.3- Vergi İndirimine Konu Olacak
Harcama Belgeleri:
Ücretliler vergi indirimine konu olan
harcamalarını, gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden
alacakları;
-Fatura
-Serbest meslek makbuzu,
-Perakende satış fişi,
-Ödeme kaydedici cihazlara ait satış
(yazar kasa) fişi,
ile belgelendireceklerdir.
206 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliğinde, kurumlar vergisinden muaf olan kurumların,
düzenleyecekleri belgelerde ve ödeme kaydedici cihazlara ait satış
(yazar kasa) fişlerinde, "Kurumlar Vergisinden Muaftır" ibaresine
yer verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu ibarenin yer aldığı
belgeler, vergi indirimine konu edilmeyecektir.
Gerçek kişilerden yapılan kiralamalarda,
kira ödemesine ilişkin kira sözleşmesinin bir örneği ve banka
dekontu, kira ödemesinin nakden yapılması halinde ise ödemeye
ilişkin mal sahibinin vereceği belge ile kira sözleşmesinin bir
örneği tevsik edici belge olarak kabul edilecektir.
Belgelerin ücretlinin kendisi, eşi ve
çocukları adına düzenlenmiş olması gerekmektedir. Vergi indirimi
uygulamasında "çocuk" tabiri, yaş sınırına bakılmaksızın ücretli ile
birlikte oturan veya ücretli tarafından bakılan (gelir vergisine
tabi geliri bulunmayan; nafaka verilmek suretiyle bakılan, evlat
edinilenler ile ana ve babasını kaybetmiş torunlardan ücretli ile
birlikte oturan) kişileri ifade edecektir.
C-Bir Harcama Belgesinde Birden Fazla
Harcama Çeşidinin Yer Alması
Bir harcama belgesinde birden fazla
harcama çeşidinin yer alması halinde, ücretlilerde vergi indirimine
konu olmayan harcamalar belge toplamından düşülerek, kalan kısım
indirime konu olacak harcama tutarı olarak tespit edilecektir.
Ayrıca aynı harcama belgesinde özel
gider indirimine konu olan birden fazla harcama çeşidinin olması
halinde ise bu belge, özel gider indirimine ait zarfın "Ücretlilerde
Vergi İndirimine Ait" ön yüzündeki "Ücretlilerde Vergi İndirimi
Hesaplama Tablosu" harcamaların cinsinden miktarı yüksek olan gruba
ait harcama belgesi grubuna dahil edilecektir.
ÖRNEK:Beğendik mağazasından, 5
YTL.ık gıda maddesi, 20 YTL'ık giyim gideri 2 YTL'ık içki, 3 YTL'ık
temizlik maddesi alan ücretli (G)'nin ücretlilerde vergi indirimine
konu olacak harcamalar tutarının, 5 YTL'ık gıda maddesi, 20 YTL'ık
giyim gideri olmak üzere toplam 25 YTL''nın dikkate alınması 2
YTL'ık içki ile 3 YTL'ık temizlik maddesinin dikkate alınmaması
gerekir.
Ancak, aynı harcama belgesinde
ücretlilerde vergi indirimine konu olan gıda maddesi ile giyim
giderlerinden yükseği olan giyim giderinin; "Ücretlilerde Vergi
İndirimine Ait Bildirim"in ön yüzündeki "Ücretlilerde Vergi İndirimi
Hesaplama Tablosu"nun harcamaların cinsi bölümünün "Giyim" kısmında
yer alması gerekecektir.
D-Harcama Belgelerinin
Gruplandırılmak Suretiyle Yazılmaları Halinde, Bu Belgelerin
Ücretlilerde Vergi İndirimi Karşısındaki Durumu:
164 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliğinin 3. bölümünde açıklandığı üzere, perakende satış
fişinde, işletme veya mükellefin adı, soyadı varsa ticaret ünvanı,
vergi dairesi ve hesap numarası ile fişin seri ve müteselsil sıra
numarası; mükellefin istemesi halinde ise malın veya hizmetin cinsi,
miktarı, fiyatı ve tutarına ilişkin sütunların bulunması
gerekmektedir.
Bu nedenle, satılan emtia veya yapılan
iş karşılığında düzenlenecek fatura veya perakende satış fişlerinde
yukarıda sayılan asgari bilgilerin mutlaka bulunması zorunludur.
Ancak 157 sıra numaralı Vergi Usul
Kanunu Genel Tebliğinde açıklandığı üzere, münhasıran tüketiciye
yapılan satışlar için düzenlenecek faturalarda 3 ve 4 numaralı
bentlerle ilgili olarak sadece:
1)Müşterinin adı ve soyadının bulunması;
2)Satılan malların ayrı ayrı miktar
cinsi ve nev'i itibariyle ayrıntılı olarak yazılmasının güçlük arz
ettiği durumlarda gruplandırılmak suretiyle belirtilmesi mümkün
olabilecektir. Örneğin:
-Muhtelif gıda maddeleri
-Temizlik malzemesi,
-İçki,sigara.
Ve benzerlerinin belirtilmesi vb:
3)Satılan malların ayrı ayrı
gruplar itibariyle tutarlarının yazılması.
Anılan Kanunun mükerrer 257.
maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak diğer
bilgilerin noksansız yer alması ve 231. maddede yazılı fatura
nizamına uyulması şartıyla yeterli görülmüştür.
Yukarıda yapılan
açıklamalara göre, mükelleflerin düzenleyecekleri belgelerde,
satılan malların cins ve nev'ini ayrı ayrı veya yukarıda açıklandığı
şekilde gruplandırmak suretiyle yazmaları halinde, bu tür harcama
belgeleri ücretlilerde vergi indirimi uygulamasında dikkate
alınacaktır.
E- İade Tutarının
Hesaplanması :
Özel bir şirkette çalışan
bayan (S) 1/1 - 31/12/2005 tarihleri arasındaki ücretlilerde vergi
indirimine esas bilgileri ve alacağı vergi iadesi tutarı aşağıdaki
gibidir.
Ücretlinin 2005 yılı
Vergi Matrahı Toplamı : 10.000 YTL.
Vergi İndirimine Konu
Harcama Tutarı : 10.000 YTL.
Vergi İndirimine Konu Olacak
Tutarı : 10 .000 YTL.
Hesaplanan Vergi İndirimi
Tutarı : 598 YTL.
6.600 YTL'ye kadar : %
7 462
Fazlası (3400x%4=136 YTL) 136
598
Ücretlilerde Vergi
İndiriminden Doğan Vergi Farkı ile İlgili Yapılacak İşlemler
· Genel ve Katma Bütçeli
İdarelerce;
Genel ve katma bütçeli idareler ile
bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar ve fonların tahakkuk
dairelerince, ücretliler tarafından verilen bildirimlere dayanılarak
Ocak ayı sonuna kadar ücretlilerde vergi indirimine ait bordro
düzenlenecektir.
Bu bordro halen çalışmakta olanlar için
ayrı; yıl içinde emekli olanlar, işten ayrılıp başka bir işyerinde
çalışmayanlar, ücretsiz izinli olanlar ve ölenlerin mirasçılarına
yapılacak iadelere ilişkin olanlar için ayrı olmak üzere üçer nüsha
tanzim edilecektir.
Halen çalışan ücretlilerin özel gider
indiriminden doğan vergi farkları, 15 Şubat 2006 tarihinden ödenecek
ücretlerden tevkif edilecek gelir vergisinden mahsup edilecektir.
Şubat ayında ödenen ücretten kesilen gelir vergisinden mahsup
edilemeyen vergi farkı sırasıyla Mart, Nisan, Mayıs ve sonraki
aylarda ödenen ücretlerden kesilen vergiye mahsup edilecektir.
· Muhtasar Beyanname
Veren İşverenlerce;
Halen çalışmakta olan ücretlilerle
ilgili olarak muhtasar beyanname veren kamu kurum ve kuruluşları ile
diğer işverenler, ücretlileri için öteden beri uygulandığı şekliyle
ücret bordrolarını tanzim edecekler ve bu bordro üzerinde tevkif
edilecek gelir vergisini de göstereceklerdir. Bu işverenler
ücretlilerinin ücretlerinden tevkif suretiyle kestikleri vergileri,
eskiden olduğu gibi yine muhtasar beyanname ile beyan edeceklerdir.
İşverenler, çalıştırmakta oldukları
ücretlilerin ibraz ettikleri ücretlilerde vergi indirimine ait
bildirime uygun olarak ücretlilerde vergi indirimine ait bordroyu
düzenleyecekler, bu bordroda her bir ücretliye ait ücretlilerde
vergi indiriminden doğan vergi farkını göstereceklerdir. Bu vergi
farkı, ücretlilere 1 Şubat tarihinden itibaren ödenecek ücretlerden
(bu ücretin ait olduğu döneme ve niteliğine bakılmaksızın) kesilecek
gelir vergisinden fazla olmayacaktır. Aşması halinde ise aşan kısım,
izleyen aylarda ödenecek ücretlerden tevkif edilecek gelir
vergisinden mahsup edilecektir.
Bu mahsup işlemleri her bir ücretli için
ayrı ayrı yapılacaktır. Bir ücretliye ait mahsup edilecek vergi,
diğer ücretlilerin vergileriyle ilgilendirilmeyecektir.
Örnek:
Şubat 2006'de ödenecek net aylığı 500YTL
ve bu ücrete ilişkin gelir vergisi tevkifatı da 75 YTL olan bir
ücretlinin 2005 yılı ücretlilerde vergi indirimine ait vergi
farkının 350 YTL. olduğu varsayalım.
Bu ücretlinin Şubat ayı bordrosunda
tevkif edilecek gelir vergisi 75 YTL olarak gösterilecektir.
Ücretlinin ücretlilerde vergi indiriminden doğan vergi farkı ise
ücretlilerde vergi indirimine ait bordroda gösterilecektir.Bu
ücretlinin ücretlilerde vergi indiriminden doğan vergi farkı, Şubat
ayına ait tevkif edilecek gelir vergisinden fazla olduğu için,
ücretlilerde vergi indirimine ait bordronun Şubat ayı mahsup
sütununda 75 YTL gösterilecek ve bu tutar ücretliye Şubat ayına net
ücretine eklenerek ödenecektir. Bu durumda bu ücretli 2006 Şubat
ayında net 500 YTL değil, 575 YTL almış olacaktır. Şubat ayında
mahsup edilemeyen (350-75)=275 YTL Mart ayı ve diğer aylarda mahsup
sütununda gösterilmek suretiyle ücretliye ödenecektir.
Bu örnekte, ücretlinin 2005 yılı
ücretlilerde vergi indirimine ait vergi farkının 350YTL değil de 70
YTL. olduğu varsayılırsa, bu ücretlinin Şubat ayı bordrosunda
herhangi bir değişiklik olmayacaktır. Ancak işveren, ücretlilerde
vergi indirimine ait bordronun Şubat ayı sütununda 70 YTL gösterecek
ve ücretliye Şubat ayında net 500 YTL yerine 570 YTL
ödeyecektir.
Ücretlilerde vergi indirimi
uygulamasında ücretlilerin bir takvim yılı içindeki ücret matrahları
esas alınacaktır. Bu nedenle, tahakkuk ve ödemesi Aralık ayı içinde
yapılan ücret ödemelerinin bir kısmının bu aya, bir kısmının da
takip eden Ocak ayına ait olması halinde, bu ücretin matrahının
tamamının Aralık ayına ait matrah olarak kabul edilmesi gerekir.
İşverenler, özel gider indiriminden
doğan vergi farkının o ayda mahsubu yapılan toplam tutarını muhtasar
beyannamenin ilgili satırında göstereceklerdir. Bu tutar muhtasar
beyannamede yer alan tevkif suretiyle kesilen vergiler toplamından
mahsup edilecek ve kalan tutar işveren tarafından ilgili vergi
dairesine ödenecektir.
Mahsubu yapılan bu vergi farkı,
işverenlerce en geç o aya ait muhtasar beyannamenin verme süresinin
sonuna kadar ücretlilere ödenecektir.Bu sürede ödenmeyen vergi
farkı, işverenlerde muhtasar beyanname üzerinden eksik beyan edilmiş
ve ödenmemiş gelir vergisi olarak addolunacaktır.
Ücretlilerde Vergi İndirimi
Uygulamasında Özellik Arz Eden Durumlar
· İşveren Değiştiren
Ücretlilerin Durumu
Bu ücretliler, işveren değiştirdiği
takvim yılına ilişkin ücretlilerde vergi indirimine ait bildirimi en
son çalıştığı işverene verecektir.
Ancak bu ücretliler, daha önce
çalıştıkları işyerinde kendilerine ödenen ücretlerin vergi
matrahını, bu matrahtan kesilen gelir vergisini ve bu vergilerin
beyan edilmiş (tahakkuk fişine bağlanmış) olduğunu gösterir bir
belgeyi alarak en son çalıştıkları işverene ibraz etmek
zorundadırlar. Bu yazının bir örneği yeni işveren tarafından eski
işverenin bağlı olduğu vergi dairesine bir yazıyla gönderilecektir.
Bildirimin verildiği işveren, bu belgeleri de dikkate alarak 255
Seri No.lu Tebliğin 8. bölümünde açıklanan esaslara göre işlem
yapacaktır.
Örnek:
20 Şubat 2005 tarihinde işten ayrılıp 10
Mayıs 2005 tarihinde başka bir işveren yanında çalışmaya başlayan
bir ücretlinin, çalışmadığı dönemlerle ilişkilendirilmeksizin 1
Ocak-31 Aralık 2005 dönemine ilişkin harcama belgelerini 20 Ocak
2006 tarihine kadar son işverenine ücretlilerde vergi indirimine ait
bildirim ile verebilecektir.
· Hastalık veya Doğum
Gibi Nedenlerle Ücretsiz İzinde Bulunan Personelin, Ücretsiz İzinde
Bulunduğu dönemlerde Yaptığı Harcamaların Durumu
Gelir Vergisi Kanunu'nda ücretlilerde
vergi indirimini düzenleyen hükümlere göre ücretlilerin ücretlilerde
vergi indirimine tabi tutacakları harcamaların çalışılan süreler
içinde yapılmış olması şartı bulunmamaktadır. Bu nedenle
ücretlilerde vergi indirimi kapsamına giren harcamalar ücret
gelirinin elde edildiği tarihle ilişkilendirilmeksizin, ücret
gelirinin elde edildiği takvim yılı içinde yapılmak koşuluyla
indirim uygulamasında dikkate alınabilecektir. Yıl içinde işe
başlaması durumunda ise işe başlama tarihinden sonra yapılan
harcamaların dikkate alınabileceği hususu gözden kaçırılmamalıdır.
· Aynı Zamanda Birden
Fazla İşverenden Ücret Alanların Durumu
Ücretlilerin aynı zamanda birden fazla
işverenden ücret alması halinde, her bir işverene ücretlilerde vergi
indirimine ait bildirimi vermesi mümkün bulunmaktadır.
Her bir işveren kendi ödediği ücretlerin
vergi matrahına daha önce açıklanan esaslara göre ücretlilerde vergi
indirimi uygulayacaktır.
· Üçer Aylık Dönemlerde
Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerin Yanında Çalışan Ücretlilerin
Durumu
Bilindiği üzere, Gelir Vergisi
Kanunu'nun 98. maddesinde, çalıştırdıkları hizmet erbabı sayısı 10
ve daha az olan işverenlerin, muhtasar beyannamelerini önceden
bildirmek kaydıyla her ay yerine Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim
aylarının 20. günü akşamına kadar verebilecekleri hükme
bağlanmıştır.
Buna göre, üçer aylık dönemlerde
muhtasar beyanname veren işverenler, Ocak, Şubat, Mart aylarına ait
muhtasar beyannamelerini 20 Nisan akşamına kadar vereceklerdir.
Bu işverenler, gerek halen çalışmakta
olan hizmet erbabına, gerekse emekli olan, ayrılan ve ölenlere ait
ücretlilerde vergi indiriminden doğan vergi farkını, 20 Nisan
akşamına kadar verecekleri muhtasar beyanname ile beyan edilecek
vergiden mahsup edecekler ve hak sahiplerine ödeyeceklerdir.Bu
mahsup ve ödeme, muhtasar beyanname veren işverenler yanında
çalışırken emekli olan, işten ayrılıp başka bir işveren nezdinde
çalışmayan ve ölenlerle ilgili prosedüre göre yapılacaktır.
Örnek:
Bir işverenin 2006 yılının Şubat ayında
ücretlilerden tevkif suretiyle kestiği vergiler toplamının 1.200 YTL;
düzenlediği ücretlilerde vergi indirimine ait bordronun Şubat ayı
sütununda yer alan mahsup edilecek vergiler toplamının ise 720 YTL
olduğunu varsayalım.
Bu işveren, Şubat ayına ilişkin olarak
20 Mart akşamına kadar vereceği muhtasar beyannamede tevkif edilen
gelir vergisi olan 1.200 YTL ile ücretlilerde vergi indiriminden
doğan ve Şubat ayı içinde mahsup edilen 720 YTL'nı ayrı ayrı
gösterecektir. Tevkif edilen vergi tutarı olan 1.200 YTL tarh ve
tahakkuk ettirilecek, ancak işveren 1.200 YTL'ndan 720 YTL'nın
mahsubundan sonra kalan 480 YTL'nı ilgili vergi dairesine
ödeyecektir. 720 YTL ücretlilere aynı süre içerisinde ödenecektir.
10.1. Emeklilik Nedeniyle İşten Ayrılan Ücretlilere Uygulanacak
Vergi İndirimi
10.1.1.Vergi İndirimi Bildiriminin Verilmesinden Önce Emeklilik
Nedeniyle İşten Ayrılan Ücretliler İçin Yapılacak Uygulama
Emeklilik nedeniyle işinden
ayrılan ücretliler, yıl içinde vergi indirimine konu mal ve hizmet
alımlarına ilişkin yaptıkları harcamalara ait belgelerini (7)
numaralı bölümde açıklanan esaslar ve süreler dahilinde emekli
oldukları işverene vereceklerdir.
Genel
bütçeye dahil olan daireler, ayrı bir vergi indirimi bordrosuna
dahil ettikleri bu ücretliler için hazırlayacakları tahakkuk
müzekkeresi ve verile emrine dayanarak Şubat ayı içinde emeklilerine
hesaplanan vergi indirimi tutarını nakden ödeyeceklerdir.
Muhtasar beyanname veren
işverenler ise emeklilik nedeniyle işten ayrılanlar için
hesapladıkları vergi indirimi tutarlarını, Ocak ayına ait olup 20
Şubat akşamına kadar verilecek muhtasar beyanname ile beyan edilen
tevkif suretiyle kesilen vergilerden mahsup edeceklerdir. Bu mahsuba
rağmen arta kalan vergi indirimi tutarı, vergi dairesince
harcamaların vergi indirimi konusuna girip girmediği, belgelerin
geçerli olup olmadığı ve vergi indirimi tutarının doğru hesaplanıp
hesaplanmadığı hususlarının tespitine ilişkin gerekli incelemenin
yapılmasını müteakip en geç Mart ayı sonuna kadar muhtasar beyanname
veren işverene nakden iade edilecektir.
Mahsup
edilen vergi indirimi tutarının işverenlerce 20 Şubat akşamına kadar
hak sahiplerine nakden ödenmesi zorunludur. Nakit iadenin ise vergi
dairesinden nakden alındığı tarihten itibaren 3 gün içinde hak
sahiplerine ödenmesi gerekir.
Bu
bölümde belirtilen esaslar işten ayrılan ancak bir başka işveren
nezdinde ücretli olarak çalışmayan ücretliler hakkında da
geçerlidir.
Örnek:
İşveren (D)'nin 2005 yılı Ocak ayında ödediği ücretlerden tevkif
ettiği gelir vergisi tutarı 200.000 YTL'dir Bu işverenin yanında
çalışmakta iken 2004 yılı içinde emeklilik nedeniyle işten
ayrılanlarla ilgili olarak hesaplanan vergi indirimi tutarı 20.000
YTL'dir.
Bu
işveren, 2005 yılı Ocak ayı ücretlerine ilişkin olarak 20 Şubat
akşamına kadar vereceği muhtasar beyannamede, beyan edilen 200.000
YTL tutarındaki tevkif edilmiş gelir vergisinden emeklilik nedeniyle
işten ayrılanlarla ilgili 20.000 YTL'lik vergi indirimi tutarını
mahsup edecek, mahsup sonucu kalan 180.000 YTL'yi ilgili vergi
dairesine ödeyecektir.Aynı şekilde 20 Şubat akşamına kadar vergi
indirimi hak sahibine ödenecektir.
10.1.2. Vergi İndirimi Bildiriminin Verilmesinden Sonra Emeklilik
Nedeniyle İşten Ayrılan Ücretliler İçin Yapılacak Uygulama
Vergi indirimine ait bildirimi işverene
verdikten sonra emekli olanların henüz yararlanılmamış bir vergi
indirimi farkı varsa bu tutar son ücret ödemesinin yapıldığı ayın
muhtasar beyannamesinde mahsup edilerek hak sahiplerine ödenecektir.
Ancak, bu muhtasar beyannamede de mahsup edilemeyen kısım ise vergi
dairelerince harcamaların vergi indirimi konusuna girip girmediği,
| 